'โค้ช' จะช่วยถ่ายทอดความรู้ที่กำลังหายไปอย่างไร?

“โค้ช” จะช่วยถ่ายทอดความรู้ที่กำลังหายไปอย่างไร?
มองมุมใหม่ : รศ.ดร.พสุ เดชะรินทร์ pasu@acc.chula.ac.th กรุงเทพธุรกิจ วันอังคารที่ 20 กันยายน พ.ศ. 2548
ความสูญเสียที่องค์กรจะต้องประสบจากการเกษียณอายุราชการ การลาออก หรือการย้ายไปดำรงตำแหน่งอื่น ของผู้บริหารและบุคลากรในองค์กร โดยเฉพาะความรู้ ประสบการณ์ที่บุคคลสะสมมาเป็นสิบๆ ปี ซึ่งเป็นความรู้ที่ยากที่จะบอกเล่าหรือถ่ายทอดออกมาได้
จริงๆ แล้ว ก็ใช่ที่จะไม่สามารถถ่ายทอดออกมาได้ทีเดียว เพียงแต่คงจะไม่สามารถใช้วิธีการดั้งเดิมที่เราคุ้นเคยกันมานาน เช่น การเรียน การอบรม การสัมมนา มาช่วยในการถ่ายทอดความรู้
ลองนึกดูก็ได้นะครับ ท่านมีผู้บริหารซึ่งอีกปีกำลังจะเกษียณ เลยเตรียมตัวที่จะดูดซับความรู้และประสบการณ์ที่ผู้บริหารท่านนั้นมีให้มากที่สุด โดยมอบหมายให้ผู้บริหารท่านนั้นเขียนตำราและคู่มือ รวมทั้งให้ผู้บริหารนั้นเป็นวิทยากรพิเศษบรรยายให้กับผู้บริหารระดับรองลงไป
ผู้อ่านลองนึกภาพดูว่า กิจกรรมเหล่านั้นจะก่อให้เกิดการถ่ายทอดความรู้ที่จับต้องไม่ได้มากน้อยเพียงใด ผมเชื่อว่ากิจกรรมข้างต้นถ้าสามารถทำได้ก็จะเป็นประโยชน์กับองค์กร แต่ประเด็นคือสิ่งที่ได้ถ่ายทอดและเรียนรู้ออกมานั้นจะเป็นเพียงแค่ผิว ตัวความรู้และประสบการณ์ที่เกิดขึ้นจากการสะสมมานับสิบปีจะไม่ได้การถ่ายทอดออกมา
คำถามสำคัญก็คือจะทำอย่างไรถึงจะทำให้เกิดการถ่ายทอดความรู้และประสบการณ์เหล่านั้นออกมาได้? วิธีที่เป็นที่นิยมและใช้กันแพร่หลายที่สุดหนีไม่พ้นการ โค้ชหรือการมีผู้ฝึกสอน (Coaching) ระหว่างผู้ที่มีประสบการณ์และความรู้สูง กับผู้ที่จะรับความรู้ พบว่า การถ่ายทอดความรู้ที่จับต้องไม่ได้จากรุ่นหนึ่งไปสู่อีกรุ่นหนึ่งนั้น การโค้ชเป็นวิธีที่มีประสิทธิผลที่สุด
ถ้าเทียบกับวิธีการอื่น ลองดูตัวอย่างง่ายๆ ก็ได้ครับ ผู้อ่านได้หัดขับรถอย่างไร มีท่านไหนบ้างที่เข้าห้องเรียนสอนการขับรถ หรืออ่านคู่มือการขับรถให้ได้ดี แล้วสามารถขับรถได้คล่อง การเรียนด้วยวิธีข้างต้นอาจจะทำให้รู้วิธีในการขับรถ แต่ไม่ได้หมายถึงจะขับได้คล่อง โดยส่วนใหญ่นั้นเราจะถูกสอนการขับรถโดยโค้ช ซึ่งอาจจะเป็นญาติผู้ใหญ่ รุ่นพี่ หรือครูสอนขับรถ ผู้ที่ทำหน้าที่เป็นโค้ชเรานั้นจะคอยสอน ชี้แนะ อธิบายตลอดเวลา และไม่ใช่เพียงแค่วิธีขับรถแต่รวมไปถึงเคล็ดลับในการขับรถให้ถึงที่หมายอย่างรวดเร็วและปลอดภัยด้วย
หรืออย่างวงการกีฬาที่นักกีฬารุ่นก่อนๆ มักจะผันตัวเองมาเป็นโค้ชให้กับนักกีฬารุ่นใหม่ เพื่อถ่ายทอดประสบการณ์ที่ตนเองสะสมมานาน หรือในภัตตาคารใหญ่ที่มักจะมีตำแหน่งผู้ช่วยพ่อครัว ที่นอกเหนือจะช่วยพ่อครัวในการทำอาหารแล้ว ยังเป็นการเรียนรู้จากพ่อครัวผ่านการโค้ช
แต่ก็ใช่ว่าการเป็นโค้ช จะช่วยทำให้เกิดการถ่ายทอดความรู้ที่มีค่าและจับต้องไม่ได้เหล่านั้นได้โดยง่าย ยังมีอุปสรรคที่สำคัญหลายประการต่อการถ่ายทอดความรู้ ถึงแม้จะใช้วิธีการโค้ชแล้วก็ตาม อุปสรรคเหล่านั้นประกอบด้วย
ความสอดคล้องและเชื่อมโยงระหว่างผู้ที่เป็นโค้ชกับผู้รับการถ่ายทอด โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเรื่องของเป้าหมายร่วมกัน จากงานวิจัยพบว่า ยิ่งมีความสอดคล้องและเชื่อมโยงระหว่างตัวโค้ชและผู้เรียนมากเท่าใด ก็ยิ่งทำให้การถ่ายทอดความรู้ ประสบความสำเร็จเท่านั้น
หาความรู้ที่สำคัญไม่เจอ ในหลายครั้งระหว่างการถ่ายทอดหรือการโค้ชนั้น ตัวความรู้ที่สำคัญบางประการอาจจะถูกละเลยไป ซึ่งไม่ได้เกิดขึ้นจากการเจตนา เพียงแต่ตัวโค้ชเองกลับลืมนึกถึงความรู้ที่มีอยู่
ผมเองก็เกิดปัญหานี้หลายครั้งเหมือนกันเวลาสอนหนังสือ ถึงแม้จะเตรียมตัวสอนมาอย่างดีแล้ว แต่ในหลาย ครั้งพอบรรยายเสร็จก็จะมาเจ็บใจว่า ทำไมเรื่องบางเรื่องถึงไม่ได้หยิบยกมาเป็นตัวอย่างประกอบการบรรยาย
ความสามารถรับรู้ของผู้ถูกถ่ายทอดแต่ละคนจะไม่เท่ากันส่งผลต่อการรับความรู้ที่แตกต่างกัน และความสามารถในการรับรู้นี้ก็ไม่ได้หมายถึงแค่ความชาญฉลาดอย่างเดียว บางครั้งเชื้อชาติ ประสบการณ์ การศึกษา ก็ส่งผลต่อความสามารถในการรับรู้ของแต่ละคน โดยเฉพาะอย่างยิ่งวิธีคิดของแต่ละคนที่แตกต่างกัน ก็จะส่งผลต่อการถ่ายทอดอย่างมาก
แรงจูงใจของทั้งผู้ถ่ายทอดและผู้รับในการถ่ายทอดและรับความรู้ก็เป็นอุปสรรคที่สำคัญ จะสังเกตได้ครับว่า พวกผู้รู้ที่มีประสบการณ์หรือความสามารถเยอะๆ ก็จะไม่ชอบและไม่เต็มใจที่จะถ่ายทอดความรู้ให้กับผู้รับที่ยังไม่มีความพร้อม หรือขาดความสามารถในการดูดซับข้อมูล
เบื้องต้นคงเป็นเพียงแค่ตัวอย่างของอุปสรรคที่สำคัญในการถ่ายทอดความรู้ระหว่างผู้ที่ทำหน้าที่เป็นโค้ชกับผู้รับการถ่ายทอด
สัปดาห์หน้าเรามาดูในตอนสุดท้ายถึงเทคนิคหรือวิธีการในการถ่ายทอดความรู้ จากบรรดาผู้รู้ทั้งหลายสู่ผู้รับการถ่ายทอดนะครับ ว่าจะมีวิธีการหรือแนวทางอย่างไรบ้าง เผื่อผู้อ่านจะได้เตรียมตัวไว้ล่วงหน้า เพื่อไม่ให้พอถึงฤดูกาลเกษียณอายุในปีหน้า องค์กรของท่านจะมีปัญหาเรื่องของความรู้ที่สูญหายไปพร้อมกับผู้เกษียณอายุ

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *