สมองที่แข็งแรง นำไปสู่สติปัญญาที่ดี

สมองที่แข็งแรง นำไปสู่สติปัญญาที่ดี
มองมุมใหม่ : รศ.ดร.พสุ เดชะรินทร์ pasu@acc.chula.ac.th กรุงเทพธุรกิจ วันอังคารที่ 04 ธันวาคม พ.ศ. 2550

ในช่วงนี้เราจะพบเห็นบทความทางวิชาการและหนังสือต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการค้นพบใหม่ๆ เกี่ยวกับสมองคนเรามากขึ้นนะครับ ทำให้มีความรู้สึกเหมือนกับว่า สมองของคนเราที่อยู่ติดตัวเรามาตั้งแต่เกิดจนตายยังมีความลึกลับและชวนให้ค้นหาอีกมาก นอกจากนี้ ที่น่าสนใจอีกประเด็น ก็คือการค้นพบต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับสมองเรานั้น มักจะสามารถนำมาช่วยพัฒนา และปรับปรุงความสามารถของคนเราในด้านการบริหารจัดการได้อีกด้วยครับ

เมื่อไม่นานมานี้ ผมเองก็ไปอ่านบทความหนึ่งในวารสาร Harvard Business Review ในฉบับเดือนพฤศจิกายนนี้ ชื่อ Cognitive Fitness เขียนโดย Roderick Gilkey และ Clint Kilts โดยในบทความดังกล่าวทางผู้เขียนพยายามนำผลการค้นพบ ทางด้านการแพทย์ใหม่ๆ มาช่วยพัฒนาการทำงานของสมองคนเรา โดยผ่านการออกกำลังสมองครับ

จริงๆ เรื่องของการออกกำลังสมองนั้น ผมเองก็ได้ยินมาตั้งแต่เด็กๆ แล้วครับ แต่มักจะเป็นความเชื่อมากกว่า โดยคุณพ่อ คุณแม่ ก็มักจะบอกให้เราหัดคิดเอง หัดใช้สมองในการคิดสิ่งต่างๆ เพื่อให้สมองได้ใช้งานอยู่ตลอดเวลา และจากความเชื่อในอดีตนั้น ปัจจุบันวิทยาศาสตร์ก็พิสูจน์ให้เห็นได้จริงแล้วครับว่า สมองนั้นออกกำลังได้ และการออกกำลังสมองก็จะส่งผลต่อความสามารถและสติปัญญาของคนเรา

บทความ Cognitive Fitness ได้ชี้ให้เห็นครับว่า ความเชื่อเดิมๆ เกี่ยวกับการทำงานของสมองเรานั้นไม่เป็นจริงครับ เริ่มตั้งแต่ความเชื่อในอดีตที่เรามักจะคิดว่า สมองจะเริ่มเสื่อมตามอายุ ทำให้เรามักจะชอบนินทา (ลับหลัง) ผู้สูงอายุหลายๆ ท่านว่าสมองเริ่มเสื่อม แต่สิ่งที่นักวิทยาศาสตร์ค้นพบ ก็คือเซลล์ประสาทนั้นไม่ได้ตายไป หรือสูญสลายตามช่วงอายุของคนที่เพิ่มมากขึ้น แถมในขณะเดียวกัน เซลล์ประสาทในพื้นที่บางส่วนที่สำคัญของสมองเรากลับสามารถเพิ่มจำนวนได้มากขึ้นด้วย ซึ่งเขาเรียกปรากฏการณ์ดังกล่าวว่า เป็น Neurogenesis

สิ่งสำคัญที่ค้นพบ ก็คือภาวะ neurogenesis นั้น เกิดขึ้น เนื่องมาจากวิถีในการดำรงชีวิตของคนเรานั้นเองครับ เราสามารถพัฒนาและปรับปรุงการทำงานของเซลล์สมอง และความสามารถของสมองเราได้จากประสบการณ์และสิ่งต่างๆ ที่เราทำในชีวิตประจำวัน ความเชื่อเดิมๆ ที่บอกว่า ความสามารถในการทำงานของสมองเรานั้น เกิดขึ้นจากประสบการณ์ในวัยเด็ก และจากพันธุกรรมนั้น เริ่มจะสั่นคลอนแล้วครับ ผลปรากฏว่า ความสามารถของสมองเรากลับเป็นผลมาจากสิ่งที่เราเลือกที่จะทำ และจากประสบการณ์ของเรา

ถือว่าเป็นการค้นพบที่น่าสนใจนะครับ เนื่องจากความเชื่อเดิมๆ ของเรานั้น จะถูกลบล้างเลยครับ เริ่มตั้งแต่ความเชื่อที่ว่าพอเราอายุมากขึ้น สมองจะเริ่มเสื่อมมากขึ้น ซึ่งดูเหมือนจะเริ่มไม่จริงแล้วครับ เนื่องจากถ้าบุคคลผู้นั้นเลือกที่จะใช้ชีวิตอย่างดี มีการออกกำลังสมองอยู่ตลอดเวลา สมองของเขาก็จะไม่เสื่อมตามวัยครับ แถมอาจจะเพิ่มขีดความสามารถในการทำงานเพิ่มขึ้นอีก

ในปัจจุบันเราก็เริ่มเห็นตัวอย่างกันเยอะแยะมากขึ้นนะครับ ที่ผู้สูงอายุหลายๆ ท่าน ดูเหมือนว่า จะไม่เสื่อมความสามารถในทางสติปัญญาเมื่อวัยเพิ่มขึ้นแม้แต่น้อยครับ และดูเหมือนประสบการณ์ และสติปัญญาของท่านเหล่านั้น จะคมกริบมากขึ้น เมื่ออายุเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ สังเกตได้ง่ายๆ จากบรรดาปราชญ์ในสมัยโบราณทั้งหลายซิครับ ไม่ว่าจะเป็นโซคราตีส เพลโต จนกระทั่งถึงกาลิเลโอ บุคคลต่างๆ เหล่านี้ ยังมีความสามารถทางปัญญาในระดับที่เรียกได้ว่า สุดยอดแม้ในวัยหกสิบเจ็ดสิบปี

ความเชื่ออีกประการหนึ่ง ที่อาจจะต้องถูกหักล้างไป ก็คือเรื่องของพัฒนาการของสมองเรา ซึ่งในอดีตก็เชื่อกันว่ามาจากพันธุกรรม และพัฒนาการที่เกิดขึ้นในช่วงวัยเด็กและวัยรุ่น แต่จากการค้นพบทางวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ ทำให้พบว่า สมองเราสามารถพัฒนาได้ ถ้าผ่านการออกกำลังที่เหมาะสมครับ ถึงตอนนี้ท่านผู้อ่านอาจจะเริ่มสงสัยแล้วนะครับว่า เราจะออกกำลังสมองอย่างไร ซึ่งคงจะต่างจากการออกกำลังกายนะครับ เนื่องจากเราคงไม่สามารถให้สมองมาเดิน หรือวิ่งหรือเข้าสถานออกกำลังกายได้

แต่การออกกำลังสมองนั้น ทำได้โดยอาจจะเริ่มต้นจากการเรียนรู้ทักษะใหม่ๆ ครับ มีงานวิจัยที่แสดงให้เห็นว่า การมีความชำนาญในหลายๆ ด้าน เช่น เล่นดนตรี โยนลูกบอลไปมาทีละสี่ห้าลูก การพูดได้หลายภาษา หรือไม่กระทั่งการขับรถ ช่วยเพิ่มจำนวนเซลล์ประสาทในสมองของเราได้ครับ

สมองก็เหมือนกับร่างกายของเรานะครับ จะแข็งแรงและเพิ่มขีดความสามารถได้ ก็ต้องมีการออกกำลังอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้สมองเราแข็งแรงอยู่ตลอดเวลาเฉกเช่นร่างกายของเรา และยิ่งสมองเราแข็งแรงเท่าไร ก็จะยิ่งทำให้เราสามารถทำการตัดสินใจ แก้ไขปัญหา รวมทั้งรับมือกับความเครียดและการเปลี่ยนแปลงต่างๆ ได้ดียิ่งขึ้น นอกจากนี้ สมองที่แข็งแรงยังทำให้เราพร้อมจะเปิดรับต่อสิ่งใหม่ๆ และทางเลือกใหม่ๆ ได้มากขึ้น เรียกได้ว่ามีประโยชน์มากมายครับ

เพียงแต่คำถามที่ท่านผู้อ่านอาจจะเริ่มสงสัยแล้วก็คือ ถ้างั้นจะทำให้สมองแข็งแรงขึ้นได้อย่างไร? จะออกกำลังสมองอย่างไร? เอาไว้ในสัปดาห์หน้าเรามาดูกันต่อนะครับ

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *