กรีนดีไซน์ – สู่แนวคิดแห่งความงดงามและยั่งยืน

กรีนดีไซน์ – สู่แนวคิดแห่งความงดงามและยั่งยืน

รศ.ดร.ธีรยุส วัฒนาศุภโชค
การดีไซน์ในยุคปัจจุบันกลายเป็นหนึ่งในปัจจัยแห่งความสำเร็จของธุรกิจไปแล้วครับ เนื่องจากความสวยความงามและสุนทรียะต่างๆ มีส่วนสำคัญอย่างยิ่งในการนำไปสู่ความสามารถทางการแข่งขันของกิจการ กรณีที่เห็นได้ชัดมาก ก็คือ กรณีของซัมซุง ที่พยายามปรับปรุงสถานะทางการแข่งขันของตนอย่างรวดเร็ว โดยมุ่งเน้นจุดขายหลักคือด้านดีไซน์ ให้สวยเก๋งดงาม ดูมีระดับไฮคลาสมากขึ้น ถือเป็นการสนับสนุนการสร้างชื่อเสียงให้แบรนด์เข้าสู่ระดับโลกอย่างมีประสิทธิภาพ
อย่างไรก็ตาม ในขณะนี้การดีไซน์ไม่ได้หยุดอยู่แค่ที่ความเก๋ไก๋โดดเด่นสะดุดตาเท่านั้นครับ แต่ต้องออกแบบแล้วให้เกิดความยั่งยืน คำนึงถึงปัจจัยต่างๆ และรับผิดชอบต่อสังคมด้วย เป็นในลักษณะ “กรีนดีไซน์” ที่ต้องมีการปรับเปลี่ยนแนวคิดในการออกแบบผลิตภัณฑ์ต่างๆ มากพอสมควร
เริ่มตั้งแต่แนวคิดของการออกแบบ ซึ่งจะต้องคำนึงถึงปัจจัยหลักๆ ในเบื้องต้น ประเด็นแรก คือ ตัวผลิตภัณฑ์เอง ที่จำเป็นต้องออกแบบให้ผลิตง่ายๆ ไม่ซับซ้อน ไม่จำเป็นต้องใช้เทคโนโลยีราคาแพงมากจนเกินความจำเป็น รวมถึงระบบการผลิตต่างๆ ควรต้องมีการใช้ทรัพยากร ทั้งในแง่พลังงานและวัตถุดิบอย่างมีประสิทธิภาพสูง ไม่ปลดปล่อยมลพิษต่อสภาพแวดล้อม และไม่มีของเสียจากกระบวนการผลิตมากจนเกินพอดี อันนำไปสู่การใช้ทรัพยากรสูญสิ้นมากเกินไปครับ
รวมถึงการออกแบบควรมุ่งเน้นให้เกิดการใช้วัตถุดิบที่มาจากธรรมชาติ หรือหากเป็นไปได้การสนับสนุนให้เกิดการใช้วัตถุดิบที่รีไซเคิลมาทดแทนวัตถุดิบใหม่ๆ ที่สูญสิ้นไป ก็น่าที่จะมีความเป็นไปได้มากขึ้น ซึ่งนอกจากจะลดการบริโภคทรัพยากรแล้ว ยังจะช่วยทำให้ของเสียจากการใช้ผลิตภัณฑ์นั้นๆ ลดลงไปด้วย
ดังกรณีของบริษัท IDEO ที่ได้มุ่งเน้นแนวคิดของกรีนดีไซน์เข้ามาใช้อย่างเด่นชัด โดยในการออกแบบแปรงสีฟันแบบใหม่ โดยมีรูปแบบของผลิตภัณฑ์ที่นอกจากความสวยงามแล้ว ยังเน้นคุณค่าจากการใช้ให้เหมาะสม ทั้งความหนาแน่นของขนแปรง เพื่อช่วยระบายอากาศและความอับชื้น ลดการสะสมเติบโตของเชื้อรา รวมถึงพิจารณาความอ่อนนุ่มของขนแปรง การจัดเรียงขนแปรง รูปทรงของขนแปรง ฯลฯ
นอกจากนี้ ยังต้องออกแบบความเหมาะสมของด้ามจับ ทิศทางของการใช้งานของแปรงดังกล่าว ให้เหมาะกับพฤติกรรมการทำความสะอาดช่องปากของผู้ใช้ ตามหลักของเออร์เกอร์โนมิกส์ด้วย โดยสิ่งที่กรีนดีไซน์จะมุ่งเน้นตอนนี้ คือ การคัดเลือกวัตถุดิบทั้งหมดที่ใช้ในการผลิต ต้องเป็นวัตถุดิบที่สามารถนำกลับมาใช้ใหม่ได้ทั้งหมด และวัตถุดิบนั้นไม่ควรจะปลดปล่อยสารพิษออกมาสู่สภาพแวดล้อม ทั้งในการผลิตและการรีไซเคิลวัตถุดิบดังกล่าวด้วย
แปรงสีฟันรุ่นใหม่นี้ แม้ว่าจะใช้วัตถุดิบที่รีไซเคิลมาได้ทั้งหมด แต่จะเน้นให้เกิดความประหยัดมากขึ้น ด้วยการออกแบบให้สามารถเปลี่ยนหัวแปรงได้ นั่นคือยิ่งจะทำให้เกิดการประหยัด ไม่ต้องสิ้นเปลืองพลังงานมาทำการรีไซเคิลวัตถุดิบใหม่ทั้งหมดครับ
นอกจากนี้ แนวคิดที่สำคัญในการทำกรีนดีไซน์ของแปรงสีฟันก็คือ ทำอย่างไรที่ไม่ให้สิ้นเปลืองน้ำโดยเปล่าประโยชน์ระหว่างการแปรงฟัน จึงมองไปถึงการติดชิพหรือเซ็นเซอร์บางอย่างที่ก๊อกน้ำ ให้สามารถจับการเคลื่อนไหวของแปรงสีฟันได้ โดยหากมีการสั่นสะเทือนของแปรงในการทำความสะอาด ก็ส่งต่อไปยังก๊อกน้ำว่าให้หยุดไหลในช่วงเวลาดังกล่าว จนกว่าที่จะมีการสั่งการปิดเปิดก๊อกน้ำอีกครั้งหนึ่ง ซึ่งจะช่วยประหยัดน้ำได้มากทีเดียว
อีกทั้ง ยังควรต้องออกแบบให้มีความง่ายและสะดวกในการขนส่ง ประหยัดเนื้อที่การบรรทุกและพลังงานมากที่สุด รวมถึงการออกแบบหีบห่อให้เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมด้วยเช่นกัน
รวมถึงจุดมุ่งหมายของการดีไซน์ผลิตภัณฑ์ที่ควรต้องให้ความสำคัญ คือ ต้องไม่ส่งผลกระทบทางลบต่อสภาพแวดล้อมและกลุ่มอื่นๆ ทางสังคมวงกว้างที่เกี่ยวข้อง เช่น เมื่อนำผลิตภัณฑ์ไปใช้งานแล้ว ต้องไม่ปล่อยมลภาวะสู่ภายนอก
ดังกรณีของการดีไซน์รถยนต์รุ่นใหม่ๆ ให้สามารถใช้พลังงานทดแทนในสัดส่วนที่มากขึ้น โดยอาจจะมีการใช้พลังงานไฟฟ้า พลังงานชีวมวล พลังงานไฮโดรเจน ฯลฯ ซึ่งจะก่อให้เกิดมลภาวะน้อยลงมาก รวมถึงไม่ใช้ทรัพยากรสูญสิ้นมากจนเกินไปนัก อีกทั้งยังใช้วัตถุดิบที่มีน้ำหนักลดลง รูปทรงไม่สร้างแรงเสียดทานขณะขับขี่ จนทำให้ประหยัดการใช้พลังงานอย่างมากด้วย
นอกจากนี้ กรีนดีไซน์จะต้องไม่ส่งผลลบต่อสภาพแวดล้อมที่เกี่ยวข้อง หากจะให้ดีที่สุด ก็ควรที่จะต้องสามารถ “ส่งเสริม” ภาวะแวดล้อม และทำให้ดีขึ้นด้วยครับ เช่น การออกแบบ “หลังคาสีเขียวสมัยใหม่” ที่นอกจากจะสามารถคุ้มฟ้าคุ้มฝน ป้องกันผู้คนในอาคารไม่ให้ได้รับผลกระทบจากสภาวะแปรปรวนภายนอกแล้ว ยังควรช่วยให้เกิดผลกระทบทางบวกต่อสภาพแวดล้อม
โดยจะมีการปลูกพืชคลุมเอาไว้บนหลังคา เพื่อช่วยลดความร้อนที่ถ่ายเทลงมาจากหลังคา ทำให้ลดการใช้พลังงานภายในอาคารได้ อีกทั้งสารพัดพืชพรรณบนหลังคา ยังทำให้ทัศนียภาพดี เพิ่มพื้นที่สีเขียวในเมืองให้มากขึ้น ลดมลพิษทางสายตา รวมถึงสามารถช่วยลดรังสีที่เป็นอันตราย กำจัดก๊าซที่เป็นพิษต่อสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะก๊าซคาร์บอนที่ทำให้เกิดภาวะโลกร้อนในปัจจุบัน เรียกว่า ออกแบบให้ตัวเองดีแล้ว สังคมก็ดีด้วยครับ
หรือกรณีของ IKEA ผู้ผลิตเฟอร์นิเจอร์ยักษ์ใหญ่ของโลก ที่เน้นจุดขายด้านการดีไซน์ที่เป็นเลิศ อีกทั้งการออกแบบนั้น ยังช่วยให้กระบวนการผลิตทำได้สะดวกโดยจะออกแบบเป็นท่อนๆ และสามารถนำมาประกอบกันเป็นชิ้นเฟอร์นิเจอร์สวยงาม ผ่านทางการดีไซน์ที่ชาญฉลาด รวมถึงประยุกต์ใช้วัตถุดิบที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม นั่นคือ ใช้ไม้ยางพาราที่ไม่ให้น้ำยางอีกต่อไปแล้ว จึงไม่ต้องตัดไม้ทำลายป่าให้เสียทรัพยากรทั้งหมด แถมยังทำรายได้ให้กับเกษตรกรต่อไปในระยะยาวได้อีกด้วย และต้องมีการปลูกไม้ทดแทนเป็นระยะเวลาที่แน่นอนต่อไป
ดังนั้น แนวคิดการทำกรีนดีไซน์ ยังถือว่าค่อนข้างใหม่สำหรับการทำธุรกิจในปัจจุบัน ต้องมีการพัฒนาเพิ่มเติมอีกมาก โดยเฉพาะเทคนิคต่างๆ และการสื่อสารทำความเข้าใจกับลูกค้า เกี่ยวกับลักษณะของการดีไซน์ที่ตอบโจทย์ของสภาวะทางสังคมในปัจจุบัน ซึ่งกิจการของทุกท่านก็อาจจะนำไปพัฒนาแนวคิดเพิ่มเติมเพื่อสร้างความได้เปรียบทางการแข่งขันต่อไปในอนาคตได้ครับ
รศ.ดร.ธีรยุส วัฒนาศุภโชค รองศาสตราจารย์ และรองคณบดีฝ่ายวางแผนและพัฒนา คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *