“ท้องถิ่น” รากฐานแห่งชุมชนสร้างสุขภาพ

“ท้องถิ่น” รากฐานแห่งชุมชนสร้างสุขภาพ
• คุณภาพชีวิต
กุญแจสำคัญในการแก้ไขปัญหา

“ประเทศไทย มีทรัพยากรและทุนต่าง ๆ มหาศาล ถ้ามีวิถีคิดที่ถูกต้องและมีการจัดการที่ดี เราสามารถสร้างสวรรค์บนดินหรือสังคมอริยะได้โดยมิยากนัก”คำกล่าวนี้ ของ นพ.ประเวศ วะสี ย่อมเป็นจริงได้ถ้าคนในสังคมรวมใจเป็นหนึ่งเดียว วันนี้รูปแบบการทำงานของ งานสร้างสุขภาวะ ที่สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ขับเคลื่อนต่อเนื่องกันมาเป็นเวลานานได้พัฒนาไปอีกขั้น เมื่อมีการวางรากฐานเพื่อร่วมมือทำงานในระดับรากฐานของชุมชน

ตอนหนึ่งของการปาฐกถาของ นพ.ประเวศ ในงาน “องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นกับยุทธศาสตร์การขับเคลื่อนตำบลสุขภาวะ” ที่โรงแรมมิราเคิลครั้งที่ผ่านมาน่าสนใจอย่างยิ่งยวด และเป็นสัจธรรมว่า สาเหตุของความล้มเหลวของการพัฒนา คือการสร้างพระเจดีย์จากยอดนั้นอย่างไรก็ไม่สำเร็จ หากไม่มีการสร้างฐานรองรับ

ฐานของสังคม ก็คือ ชุมชนท้องถิ่นนั่นเอง การสร้างสุขภาพก็เช่นเดียวกัน ไม่ใช่แค่การสร้างโรงพยาบาล แต่ต้องแก้จากสิ่งแวดล้อมในชุมชนก่อนที่คนจะมาถึงโรงพยาบาล

สิ่งสำคัญของการทำงานเพื่อสร้างความเข้มแข็งของสังคม คือ การทำให้เกิดการมีส่วนร่วม เพราะตราบใดก็ตามที่ยังมีการรวมศูนย์ ให้ส่วนกลางคิดแทนคนในชุมชน โยปราศจากความเข้มแข็งของคนในชุมชนนั้น ๆ ในที่สุดทุกอย่างก็จะพังทลายลง

ศักยภาพขององค์กรส่วนท้องถิ่นที่มีอยู่ทั่วประเทศในวันนี้ ถือเป็นทรัพยากรที่มีค่าอย่างยิ่ง ซึ่งแต่ละชุมชนก็มีลักษณะจำเพาะต่างกันไป ภาคเหนือมีลักษณะอย่างหนึ่ง ภาคใต้ก็มีลักษณะอีกอย่าง หรือแม้แต่ในจังหวัดเดียวก็ไม่จำเป็นว่าต้องเหมือนกันเสมอไป

โดยเฉลี่ยตำบลหนึ่งจะมี 10 หมู่บ้าน ในหมู่บ้านจะมีผู้ใหญ่บ้าน ผู้นำชุมชน ผู้เฒ่าผู้แก่ ปราชญ์ ครู พระ ผู้นำกลุ่ม ฯลฯ ลองคิดภาพตามหากทั้งหมดนี้ แทนที่จะต่างคนต่างทำงาน รับเอาแผนที่ราชการวางไว้ให้โดยไม่มีส่วนร่วมในการคิด แต่หันมาคิดเองทำเองอย่างบูรณาการทุกฝ่ายร่วมกันขับเคลื่อนเรื่องของสุขภาพ สังคม จิตใจ พลังมหาศาลก็จะเกิดขึ้น

นพ.ศุภกร บัวสาย ผู้จัดการกองทุน สสส. ชี้ว่า ปัญหาของสังคมนับว่าจะยิ่งมีความซับซ้อน หาทางออกไม่เจอ แต่เมื่อลงไปดูปัญหาในสังคมหน่วยเล็ก ระดับชุมชน หมู่บ้าน ก็จะพบว่าปัญหายังตรงไปตรงมาไม่ซับซ้อน เช่น บางพื้นที่อาจจะมีปัญหายาเสพติด ความไม่ปลอดภัย ซึ่งปัญหาเหล่านี้เป็นรูปธรรม เห็นได้ชัดเจน อยู่ในวิสัยที่สามารถหาทางออกและคลี่คลายได้

“ท้องถิ่นเป็นกุญแจสำคัญในการแก้ไขปัญหา หากเกิดความเข้มแข็ง ความทุกข์ของประชาชนและปัญหาต่าง ๆ สามารถคลี่คลายด้วยความสามัคคี แต่การเสริมความเข้มแข็งครั้งนี้ ไม่ใช่การแก้ด้วยเงิน เพราะเงินจะทำให้ชุมชนไขว้เขว ก่อปัญหาซ้ำซ้อนในพื้นที่ ซึ่งหน่วยงานที่มีอยู่ในระบบต่างพร้อมที่จะให้ความช่วยเหลือในเรื่องความรู้ และการจัดการอยู่แล้ว”

ความคิดเห็นของคนทำงานในภาคชุมชน บุรี จุลนิล ตัวแทนจาก อบจ.ยะลา เล่าว่า การทำงานในพื้นที่อย่าง 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ ถือเป็นพื้นที่ที่ทำงานได้ยาก เนื่องจากปัญหาความรุนแรง แต่การทำงานด้านสุขภาพก็หยุดไม่ได้ เครือข่ายถือเป็นสิ่งสำคัญ เชื่อว่าเมื่อพื้นที่ได้มีโอกาสคิดเอง ทำเอง โดยมีหน่วยงานต่าง ๆ เข้ามาเสริมจะทำให้เกิดการพัฒนาได้มากกว่าเดิม

“ความหลากหลายของสังคมวัฒนธรรมไม่ใช่ปัญหาถ้ามีการให้โอกาสท้องถิ่นได้ร่วมคิด ร่วมสร้าง ประโยชน์จะไม่ได้ตกอยู่แค่คนในท้องถิ่น แต่เมื่อสังคมเล็ก ๆ ดีแน่นอนว่าจะขยายไปถึงสังคมใหญ่ด้วย”

ที่มา: จดหมายข่าวชุมชนคนรักสุขภาพ ฉบับสร้างสุข
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ สสส.

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *