ดาราจักรเกิดก่อน คานมาทีหลัง

ดาราจักรเกิดก่อน คานมาทีหลัง
5 สิงหาคม 2551 รายงานโดย: วิมุติ วสะหลาย (wimut@hotmail.com)
จากการสำรวจดาราจักรก้นหอยขนาดใหญ่กว่า 2000 แห่งโดยกล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิล นักดาราศาสตร์พบว่า ย้อนหลังไป 7,000 ล้านปีก่อน ดาราจักรประเภทก้นหอยมีคานมีน้อยกว่าที่เป็นอยู่ในปัจจุบันนี้มาก

การศึกษานี้ยืนยันแนวคิดที่กล่าวว่าคานของดาราจักรเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นหลังจากที่ดาราจักรผ่านพ้นช่วงของการสร้างตัวหรือเรียกอีกอย่างว่าเป็นดาราจักรเต็มวัยแล้ว

คณะนักดาราศาสตร์นำโดย คาร์ทิก เชท จากศูนย์วิทยาศาสตร์สปิตเซอร์ สถาบันเทคโนโลยีแคลิฟอร์เนียในแพซาดีนา พบว่า ในจำนวนดาราจักรประเภทก้นหอยทั้งหมดที่อยู่ห่างไกลจากโลกมาก ๆ มีเพียง 20 เปอร์เซ็นต์เท่านั้นที่มีคาน ในขณะที่ดาราจักรที่อยู่ใกล้ ซึ่งหมายถึงดาราจักรในยุคปัจจุบันมีมากถึง 70 เปอร์เซ็นต์ที่มีคาน

นั่นแสดงว่าคานในดาราจักรได้พัฒนาขึ้นมาอย่างต่อเนื่องตลอดระยะเวลาเจ็ดพันล้านปีที่ผ่านมา จนมีจำนวนมากขึ้นถึงกว่าสามเท่า

กุญแจสำคัญที่นำไปสู่การค้นพบครั้งนี้คือการที่พบว่า คานที่เพิ่งเกิดขึ้นได้ไม่นานมีการกระจายอย่างไม่สม่ำเสมอ นอกจากนี้ยังพบว่า ในดาราจักรเล็กและมวลต่ำจะมีคานที่ยังไม่สมบูรณ์ ส่วนในดาราจักรขนาดใหญ่และมวลมากจะมีขนาดของคานไม่ต่างกันระหว่างดาราจักรในอดีตและในปัจจุบัน

การค้นพบนี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการสำรวจที่มีชื่อว่า คอสมอส (COSMOS–Cosmic Evolution Survey) คอสมอสครอบคลุมพื้นที่บนท้องฟ้ามากกว่าขนาดของดวงจันทร์เก้าเท่า สำรวจดาราจักรชนิดก้นหอยได้มากกว่าการสำรวจในสมัยก่อนถึงสิบเท่า นอกจากภาพถ่ายของดาราจักรที่ได้จากกล้องฮับเบิลแล้ว การสำรวจครั้งนี้ได้รับการสนับสนุนข้อมูลด้านระยะห่างของดาราจักรต่าง ๆ จากกล้องโทรทรรศน์ภาคพื้นดินอีกด้วย

คานของดาราจักรเกิดขึ้นจากดาวฤกษ์ในดาราจักรก้นหอยเสียเสถียรภาพการโคจรไปและค่อยเบี่ยงเส้นทางจากวงกลมมาเป็นวงรีขึ้นทีละน้อย เมื่อดาวเปลี่ยนมาโคจรเป็นวงรีมากขึ้น คานก็เริ่มใหญ่ขึ้น และแข็งแรงมากขึ้น จนในที่สุดก็ดึงให้ดาวส่วนใหญ่ในดาราจักรมาเป็นส่วนหนึ่งของคานในที่สุด

นักดาราศาสตร์ในโครงการคอสมอสกล่าวว่า การเกิดคานอาจเป็นตัวแสดงวิวัฒนาการของดาราจักรก้นหอยในช่วงท้ายที่สำคัญ ดาราจักรมีการก่อตัวแบบเล็กไปใหญ่ นั่นคือดาราจักรขนาดเล็กหลายดาราจักรมาชนกันแล้วหลอมรวมกันเป็นดาราจักรเดียวที่ใหญ่ขึ้นเรื่อย หลังจากที่ความอลหม่านในดาราจักรที่เกิดจากการชนสงบลง ความเปลี่ยนแปลงในขั้นต่อไปที่จะเกิดขึ้นก็คือการกำเนิดคานนั่นเอง

ดาราจักรทางช้างเผือกของเราก็มีคานขนาดใหญ่อยู่เหมือนกันและเชื่อว่าคานนี้ก ำเนิดขึ้นมานานแล้วเช่นเดียวกับคานในดาราจักรขนาดใหญ่อื่น ๆ ที่ฮับเบิลสำรวจพบ “การศึกษาคานในดาราจักรที่อยู่ห่างไกลย่อมทำให้เราเข้าใจถึงการเกิดคานในทางช้างเผือกได้เช่นเดียวกัน” เชทกล่าวทิ้งท้าย

ที่มา:
Barred spiral galaxies are latecomers – astronomy.com

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *